عبد الحي الكتاني ( مترجم : عليرضا ذكاوتى قراگزلو )
101
نظام الحكومة النبوة المسمى التراتيب الادارية ( نظام ادارى مسلمانان در صدر اسلام ) ( فارسي )
گويد : در هفده روز آموختم . در مسند ابو بكر بن شيبه كه پيغمبر ( ص ) به زيد فرمود : نامههايى به من مىرسد كه دوست ندارم هر كس آن را بخواند ، آيا مىتوانى سريانى بياموزى ؟ و من در هفده روز ياد گرفتم ، به طورى كه مىتوانستم نامهها را بخوانم و جواب بدهم . ترمذى گويد : زيد ، خط يهود را در پانزده شب در مدارس يهود آموخت . همچنين روايت كرده است كه خط سريانى را در هفده روز آموخت . احمد بن حنبل از زيد بن ثابت روايت مىكند كه پيغمبر ( ص ) به من فرمود : خط يهود را بياموز كه من به يهوديان اطمينان ندارم . نيز فرمود : سريانى بياموز كه مىترسم در نامههايم كم و زياد كنند . مؤلف گويد : بدين گونه حكم آموزش زبانهاى بيگانه معلوم مىگردد . ( 1 ) در جلد سوم صبح الاعشى آمده است : كاتب بايد زبان طرف مخاطبه را بداند و همچنين خطوط غير عربى را به اندازهء نياز بشناسد ؛ چنان كه محمد بن عمر مداينى در كتاب القلم و الدوات گفته است : بايد زبان هندى و خطوط عجمى را بياموزد و به حديث پيش گفتهء زيد استناد مىنمايد . از ابن رشد دربارهء اينكه عمر آموختن زبانهاى اعاجم ( غير عربها ) را نكوهيده پرسيدند ، گفت : آن در مورد خط و زبانهايى است كه بىفايده باشد ، اما هرگاه در خط و زبانى فايده باشد و مورد نياز پيشوا ، يا قاضى ( براى فصل دعاوى و اثبات حقوق ) يا مالياتگيران ( براى فهم زبان ذمّيان و حربيان ) قرار گيرد ، آموختنش ضرورى است و مكروه نيست . ابن يونس گفته است : اينكه عمر « رطانت عجميان » را نهى كرده ، منظورش همهمهء نامفهوم آنان در مساجد بوده كه جزء لغو مىباشد و بايد از مساجد زدود . مالك از اين كمتر را هم مكروه داشته ، و آن خوردن غذا در مساجد است ، وانگهى سخن گفتن به زبان عجميان در مساجد ، براى كسى مكروه است كه عربى بداند يا اينكه فقط در مسجد مكروه است نه در غير آنجا . ( 2 ) به هر حال ، اكنون كه زبانهاى غير عربى كليد علوم شده ، براى همراهى و رقابت با غير عربها ، آموختن زبانهاى بيگانه جزء ضروريات زندگى و امنيت و حقوق شده است و چنان كه مؤلف كتاب الجوهر المحسوس در احوال شارح قاموس ، از صفى الدين حلى نقل كرده : هر كس به اندازهء زبانهايى كه مىداند سود * مىبرد و در مشكلات ياور اوست پس براى دانستن زبانها شتابان پيشتاز * كه با دانستن هر زبان ، انسان ديگرى هستى